RECENSIES (MUZIEK)CRITICI
ZEM - Veranderen van pantser om de ziel te herstemmen
Fusionharp en innerlijke swing
Sommige stiltes brengen rust. Andere snijden diep.
ZEM, een harpiste van Ethiopische afkomst, doet meer dan alleen spelen: ze weeft.
Met haar semi-elektrische harp weeft ze een hybride geluid — ergens tussen etherische folk, introspectieve jazz
en ingetogen triphop. Een brugvormende, meertalige muziek (Frans, Engels, Nederlands), die haar eigen verhaal weerspiegelt: geboren in Ethiopië, geadopteerd door een Belgisch-Nederlands gezin, belichaamt ze een modern, multicultureel, bruisend België.
“De harp koos mij net zo goed als ik haar koos,” vertrouwt ze ons toe, bijna tussen de regels door.
Als kind was het liefde op het eerste gezicht in een woonkamer waar verschillende harpen stonden – die van de moeder van een vriendin, een harpiste bij de Opera. Sindsdien heeft het majestueuze instrument haar nooit meer verlaten.
Maar bij ZEM is biografie nooit een voorwendsel: het is een toon.
Haar Ethiopische wortels, waarover ze lang met haar broer in het Amhaars zong, zijn in de loop der tijd vervaagd. Toch blijven ze hangen als een onzichtbare basso continuo. Men kan een taal vergeten; men vergeet nooit zijn innerlijke klankkleur.
En dan is er nog dit thema van anhedonie – deze ‘verdoving van het hart’ – dat haar muziek met klinische delicatesse aanraakt.
In de psychologie biedt een pantser bescherming.
In de muziek bepaalt de armature de toonsoort.
‘ Veranderen betekent dat je bereid bent je innerlijke toonsoort te veranderen. ”
Het woordspel wordt duidelijk: het afwerpen van het pantser zodat het hart niet langer in gedempte tonen speelt. Want anhedonie lijkt op een harp waarvan de snaren zijn gedempt. De noten zijn er wel, maar verstoken van hun echo.
In De gedempte harp: Recital voor een verdoofd hart lijkt elk arpeggio op zoek te zijn naar de spleet waardoor licht zou kunnen binnendringen.
In De ziel opnieuw stemmen: voorbij de muren van het kasteel wordt de therapeutische onderneming een proces van stemmen: aanspannen zonder te breken, luisteren alvorens te slaan.
“Een dode noot is geen verloren noot. Ze wacht op een nieuwe aanraking van de vinger.”
ZEM dramatiseert niet. Ze nuanceert. Ze transformeert kwetsbaarheid in geluid.
Haar kunst is geen klacht noch pose — ze wordt beleefd.
Uiteindelijk beschermt haar harp ons niet tegen de wereld.
Ze nodigt ons uit om die wereld opnieuw te voelen.
De pen van de improvisatie, de inkt van de nostalgie.
Geen ruwe schets, alleen weerkaatsingen.
De kunst van het cultiveren van gelijkheid – zelfs in het aangezicht van de stilte.
Fabrice Allouache (*) – Ladies in Jazz – 2026
***
ZEM Do-Re-Mi-Sol-La
Een seculier slaapliedje voor een wereld vol psychopaten
Psycho-pentatonisch en de essentiële kwint
‘Sommige werken zijn geruststellend. Andere doen je hoesten. ZEM speelt echter op de kwint… zelfs als dat betekent dat de kwint van de waanzin wordt gewekt.’
Met Living in a World of Psychopaths componeert harpiste ZEM een stuk dat kan worden omschreven als psycho-pentatonisch – een samentrekking voor muziek die evenveel nadenkt als dat ze kalmeert. Hier wordt de majeur pentatonische toonladder (C-D-E-G-A) een esthetisch statement: geen F, geen B. Geen zichtbare gebreken, geen overbodige franje. Een uitgeklede structuur die de illusie wekt van een eenvoudige wereld… terwijl het thema duizelingwekkend is.
“Psychopaten zijn onder ons,” verklaart de titel. Maar ZEM zoekt noch gratuite sensatie, noch simplistische beschuldigingen. Ze tokkelt haar snaren alsof ze een systeem ondervraagt. De kwint – het bij uitstek stabiele interval – wordt een metafoor: muzikaal evenwicht aan de ene kant, een sociale hoestbui aan de andere. De spanning schreeuwt niet; ze resoneert.
“Is het een bug… of een sublieme vondst?”
De vraag keert terug als een ostinato.
In deze harp, die de gedaante aanneemt van een kritisch geweten, is zachtheid geen zwakte. Het is contrast.
Terwijl de wereld dominantie en overmoed hoog in het vaandel voert, kiest ZEM voor terughoudendheid, nuance en luisterbereidheid. Haar muziek oordeelt niet; ze onthult.
“Niet elke luide noot is leiderschap.”
Daarin schuilt de subtiliteit: de pentatonische toonladder vermijdt de meest voor de hand liggende wrijving, maar laat toch een leegte in de lucht hangen. Wat ontbreekt, spreekt even luid als wat te horen is. Alsof de afwezigheid van F en B een symbool is van een wereld die haar dissonanten uitwist zonder ze op te lossen.
Uiteindelijk beschrijft ZEM geen monsters. Ze onderzoekt mechanismen.
Haar harp veroordeelt niet — ze stelt vragen.
En in deze reeks schaduwen herinnert de muziek aan een eenvoudige waarheid:
Dissonantie is geen waanzin.
Het is een roep om harmonie.
“De pen van improvisatie, de inkt van nostalgie.
Geen ruwe schets, alleen improvisaties.
De kunst van het cultiveren van harmonie – zelfs in het aangezicht van dissonantie.”
Fabrice Allouache (*) – Ladies in Jazz – 2026
***
ZEM, de harp in clair-obscur
Sommige artiesten betreden het podium. Anderen openbaren zichzelf.
Met *Veils to Cover* bespeelt ZEM niet zomaar de harp: ze weeft een mysterie en creëert een klanklandschap waarin elke snaar een gouden draad wordt. In de paar seconden van een vakkundig gefragmenteerde videosequentie drukt de muzikante haar stempel: haar bewegingen zijn zelfverzekerd, haar aanslag puur, bijna fluisterend. Haar vingers – slank maar vastberaden – strijken over de snaren met de precisie van een goudsmid, alsof ze de partituur van een droom in braille schrijft.
De camera, haar medeplichtige, legt dit tactiele voorspel vast voordat ze naar een doorschijnende sluier glijdt. En daar wordt jazz beeld. ZEM verschijnt als een silhouet, sculpturaal en vloeiend, als een hedendaagse godin die Liefde, Schoonheid, Muziek en Vreugde tegelijk oproept. Het doet denken aan een heruitgevonden mythologie: een modern pantheon waar de harp niet langer een ceremonieel instrument is, maar het kloppende hart van een ritmisch en sensueel Oosten.
Want daarin schuilt de durf: ZEM tokkelt niet alleen de snaren, ze prikkelt ook onze nieuwsgierigheid. De ritmes, met hun subtiele oosterse smaak, openen een hybride ruimte — ergens tussen modale trance en impressionistische jazz. Haar lichaam danst achter de sluier, vreemd en magnetisch, alsof de muziek zelf vorm probeert te krijgen. Beweging wordt ritme, ritme wordt een fluistering.
Dan volgt het moment van ‘inzoomen’; de blik komt dichterbij en legt een stralend, bijna plechtig gezicht vast, waarin de beheerste overgave van de artieste duidelijk zichtbaar is. ZEM pronkt niet met zichzelf: ze onthult zichzelf. Een essentieel verschil. Ze speelt met sluiers zoals ze dat doet met harmonieën; ze bedekt om beter te onthullen, ze verbergt om beter te ontroeren.
In Veils to Cover draait alles om ademhalen. De stilte heeft hier de dichtheid van een zwevende solo, en de harp, een instrument dat te vaak beperkt blijft tot het klassieke repertoire, vindt hier een opwindende moderniteit. ZEM behoort tot die zeldzame lijn van artiesten die zich niet laten vangen in hokjes: ze jazzificeert het Oosten, oriëntaliseert de jazz, en vindt binnen dit sonische kruispunt haar eigen taal.
Men komt uit deze korte reeks tevoorschijn als uit een met rook gevulde club bij zonsopgang: een beetje duizelig, heerlijk onrustig, met het gevoel getuige te zijn geweest van een openbaring die meer innerlijk dan visueel is. Onder de sluiers, de waarheid van een artiest. En onder de snaren, het onmiskenbare teken van een handtekening.
Onder mijn handtekening worden woorden arpeggio’s, en ‘Veils to Cover’ profileert zich als een literaire intentie waarin mysterie in dialoog treedt met de eisen van het woord.
Zo doemt achter het clair-obscur van de harp en het spel van de sluiers de welwillende schaduw op van de auteur, een ambachtsman van beelden en klanken, die erin geslaagd is in woorden te vertalen wat ZEM via muziek suggereert.
Een unieke pen – die van mijn hand – die de wereld van ZEM omtovert tot een subtiele literaire improvisatie met jazz-geïnspireerde accenten.
Auteur: Fabrice ALLOUACHE.(*) Ladies In Jazz – 2026
(*) Fabrice Allouache is de bedenker van Ladies In Jazz, een platform gewijd aan het eren van de “Vrouweb van de vocale jazz”. Zijn schrijfwerk en digitale aanwezigheid richten zich op:
Eerbetoon en recensies: Hij schrijft regelmatig suggestieve eerbetonen aan zowel legendarische als opkomende jazzartiesten
Belangenbehartiging: Hij is een actief lid en medewerker van gemeenschappen zoals “Women in Jazz 2022”, waar hij historische inzichten deelt en de prestaties van vrouwelijke muzikanten promoot om ongelijkheid in de industrie te bestrijden.
Historische verhalen: Zijn teksten combineren vaak muzikale analyse met poëtische verhalen. Hij heeft geschreven over Ella Fitzgerald, waarbij hij haar improvisatiestijl omschreef als “schrijven in de lucht” en haar Cole Porter-opnames uit 1956 als het verheffen van standaardmelodieën tot een “kroon” van vocale kunst.